Ik ben een erg grote fan van horror en thriller, of het nu liveaction, animatie of manga is (en ik zou me ook graag verder verdiepen in horrorboeken en -games). En hoewel ik zeker hou van geesten, vampiers en andere veelgebruikte horrorthema’s, heb ik ook wel graag eens wat anders.
En ongeveer tien jaar geleden ontdekte ik een artiest die tot vandaag mijn favoriete horrorartiest is: Ito Junji (伊藤潤二).
Wie is Ito Junji?
Ito Junji is een Japanse mangaka (漫画家) gespecialiseerd in horror, en ook een van de beste in dit genre. Hij werkte vroeger als tandtechnicus, en begon in deze periode als hobby manga te schrijven, waarna hij uiteindelijk fulltime mangaka werd. Deze technische achtergrond kan je in sommige van zijn verhalen zien.
Enkele bekende horrorartiesten waardoor Ito beïnvloed werd, zijn o.a. mangaka Umezu Kazuo (楳図かずお), en schrijvers Tsutsui Yasutaka (筒井康隆) en H.P. Lovecraft.
Een ander interessant weetje over Ito Junji is dat hij alles met de hand tekent en zonder assistenten werkt. Hierdoor gaat het werk aanzienlijk trager vooruit, maar het geeft wel een obscuur en authentiek effect, dat je via de computer niet kan verkrijgen.
Hoe mijn interesse in Ito Junji begon
Mijn eerste kennismaking met Ito Junji was Tomie (富江), een van zijn meest gekende werken. Het verhaal gaat over een beeldschoon meisje, waar alle mannen verliefd op worden. Ze doen alles wat ze van hen vraagt, en raken zo door haar geobsedeerd dat ze de onstoppelijke drang krijgen haar te vermoorden. Maar Tomie heeft één groot voordeel: ze is onsterfelijk. Sterker nog, wanneer ze in stukken wordt gehakt, groeit uit elk afgehakt deel van haar lichaam een nieuwe Tomie. De hoofdstukken vertellen verschillende verhalen waarin Tomie vermoord wordt en weer tot leven komt.
Omdat ik nog nooit eerder zulk verhaal gelezen had, was ik geïntrigeerd en begon zijn andere werken te lezen. Ik heb ondertussen al zijn werk al minstens drie keer gelezen, en ondanks dat ik nu weet wat er gaat gebeuren, maakt dat de verhalen niet minder eng.
Een van de dingen die mij het meest aanspreken aan Ito Junji, is dat in zijn verhalen de meest bizarre gebeurtenissen plaatsvinden, waarvoor hij helemaal geen verklaring geeft. Waardoor je elk verhaal eindigt met een “what the hell just happened” gevoel.
Horrors en thrillers proberen vaak vreemde gebeurtenissen die plaatsvinden te verklaren. Deze verklaring is voor mij echter vaak teleurstellend, aangezien deze niet zo goed is als de rest van het verhaal (bijvoorbeeld Knowing (2009), Under the Dome seizoen 3 (2015), Eli (2019)). Daarom vind ik het zo geweldig dat Ito Junji helemaal niets uitlegt, en dus ook geen teleurstellend einde schrijft.
Een overzicht van zijn werk
Een groot deel van Ito’s werk bestaat uit zijn verzamelingen kortverhalen, waarvan de belangrijkste The Ito Junji Horror Manga Collection (伊藤順二恐怖マンガ, itou junji kyoufu manga) en Museum of Terror (伊藤順二恐怖博物館, itou junji kyoufu hakubutsukan) zijn. Elk hoofdstuk van deze compilaties is een nieuw verhaal. De meeste van deze verhalen hebben steeds nieuwe hoofdpersonages, maar er zijn enkele personages die vaker voorkomen, zoals Tomie, Souichi en Oshikiri.
Hiernaast heeft hij nog enkele andere verhalen die uit meerdere hoofdstukken bestaan, gaande van iets meer dan vijf tot ongeveer twintig hoofdstukken. De meest gekende hiervan zijn Uzumaki (うずまき, vertaling: “Spiraal”) en Gyo (ギョ, vertaling: “Vis”). En hoewel het meeste van zijn werk uit horror bestaat, heeft hij ook enkele andere verhalen, zoals Junji Ito’s Cat Diary: Yon & Mu (伊藤潤二の猫日記よん&むー, itou junji no neko nikki yon & muu) en Rasputin the Patriot (憂国のラスプーチン, yuukoku no rasupuuchin).
Ito Junji’s stijl
Ito heeft een heel herkenbare stijl, en er zijn verschillende kenmerken die vaak in zijn werk terug te vinden zijn:
- Gezichtsuitdrukkingen: Hij gebruikt vaak veel pennenstreken om angst, somberheid en andere negatieve emoties duidelijk te maken. Of hij maakt bijvoorbeeld de ogen onmenselijk groot om aan te tonen hoe bang of gestoord de personages zijn.
- Body horror: Een van Ito’s meest gebruikte manieren om te choqueren, is body horror. Hier zijn ontzettend veel voorbeelden van, maar enkele heel duidelijke zijn Long Dream (長い夢, nagai yume) en The Chill (寒気, samuke).
- Bovennatuurlijke krachten: Een ander kenmerk dat vaak voorkomt is het bovennatuurlijke. Hiermee bedoel ik niet geesten en vampiers en dergelijk, maar eerder een bovennatuurlijke kracht die mensen ertoe aanzet bepaalde dingen te doen.
- Obsessie: Aansluitend op het voorgaande punt, raken in veel van Ito’s verhalen mensen op onverklaarbare wijze door iets geobsedeerd, wat uiteindelijk hun ondergang wordt. Enkele gekende voorbeelden hiervan zijn Uzumaki en The Enigma of the Amigara Fault (阿彌殻断層の怪, amigaradansou no kai).
- Dubbelgangers: In Black Paradox (ブラックパラドクス, burakku paradokusu) komen letterlijke dubbelgangers voor, maar in veel andere verhalen gaat het eerder over dingen die het gezicht van mensen aannemen. Bijvoorbeeld in Hanging Balloons (首吊り気球, kubitsuri kikyuu) en Scarecrows (案山子, kakashi).
- Mysterie: Een van de meest belangrijke en veelvoorkomende kenmerken van Ito’s werk is mysterie. Zoals ik hierboven al aanhaalde, heeft hij de gewoonte om bizarre verhalen te schrijven zonder verdere uitleg, waardoor je vaak met veel vragen blijft zitten. Meestal heeft het in zulke gevallen te maken met de bovengenoemde bovennatuurlijke krachten, maar wat de oorzaak van deze krachten is, blijft erg vaag.
- Schoonheid versus lelijkheid: Ito Junji heeft veel verhalen met beeldschone meisjes, bijvoorbeeld Tomie, of juist afzichtelijke mensen, zoals in Fashion Model (ファッションモデル, fasshon moderu).
Enkele voorbeelden
Om een beter beeld te geven van zijn werk, zal ik enkele van zijn kortverhalen beschrijven (er volgen dus spoilers!):
Hanging balloons (首吊り気球, kubitsuri kikyuu)
Een meisje zit in haar huis en van buiten hoort ze een stem die precies klinkt zoals zijzelf, en haar probeert aan te sporen naar buiten te komen.
Vervolgens begint er een flashback naar hoe het tot die situatie gekomen is. Een beroemdheid, en klasgenoot van het hoofdpersonage, pleegt zelfmoord door zichzelf op te hangen aan een ijzerdraad. Een tijdje later beweren fans dat ze haar hoofd als een reusachtige ballon door de lucht zien vliegen. Het hoofdpersonage gelooft niet dat het echt is, maar wanneer de ex van de beroemdheid haar belt wanneer hij het hoofd ziet, om te bewijzen dat het echt is, gaat ze er naartoe en ziet het zelf ook. De ex wordt vervolgens opgehangen door een touw dat in de lucht hangt, en verbonden is aan een reusachtige ballon, in de vorm van zijn eigen hoofd.
Daarna beginnen er meer ballonnen te verschijnen, die allemaal achter de persoon met hetzelfde gezicht aan gaan en proberen hen op te hangen. Eén voor één worden vrienden en familie van het meisje opgehangen, en zo komen we terug bij de situatie die getoond werd in het begin van het verhaal, waar het meisje thuis alleen zit en de ballonnen buiten tegen haar hoort praten.
House of Puppets (あやつり屋敷, ayatsuri yashiki)
Het verhaal gaat over een familie van een vader en drie kinderen, die samen het land rond reizen als een reizend poppentheater. Op een dag wordt de vader ziek en moeten ze stoppen met rondtrekken. Niet lang daarna loopt de oudste zoon weg, en nog een half jaar later sterft de vader.
Enkele jaren later krijgen de andere twee kinderen een brief van hun broer, die hen uitnodigt in zijn huis. Wanneer ze aankomen, wordt de deur geopend door een pop, Jean-Pierre, die aan draden vasthangt die naar het plafond gaan. De twee denken dat hun broer de pop bestuurt, maar dan ontdekken ze dat hun broer, en zijn vrouw en zoon, ook aan touwen hangen en vanuit het plafond bestuurd worden door poppenspelers. De oudere broer had vroeger al een theorie dat het niet de poppenspelers maar de poppen zelf zijn die de controle hebben over de bewegingen. Hij legt hen uit dat hij niets meer beweegt, behalve zijn vingers, en zegt dat hij in controle is van zijn eigen bewegingen (volgens zijn theorie). Het zusje raak geïnteresseerd en besluit om er ook te gaan wonen. Uiteindelijk blijkt dat Jean-Pierre de controle heeft over alles wat er in het huis gebeurt, en gaat alles mis wanneer hij op hol slaat.
Gravetown (墓標の町, bohyou no machi)
Een broer en zus gaan een vriendin in een ander dorp bezoeken, maar op weg daar naartoe rijden ze een meisje aan. Het meisje sterft, en in hun paniek leggen ze haar in de koffer van de auto.
Ze komen aan in het dorp, en merken dat er grafstenen in het midden van de weg staan. Overal in het dorp, ook in huizen, staan grafstenen, omdat mensen in dit dorp na hun dood in grafstenen transformeren. Ze krijgen te horen dat lichamen na hun dood niet verplaatst mogen worden, want dan kunnen ze niet in grafstenen veranderen. In dat geval worden ze in een waterput bij een schrijn gegooid. Ze komen er ook achter dat het meisje dat ze hadden aangereden, en nog altijd in hun koffer ligt, het zusje is van hun vriendin.
Op weg naar huis willen ze het zusje in de waterput gooien, maar dan zien ze dat het lichaam volledig gekristalliseerd is, omdat ze het verplaatst hadden. Ze gooien het lichaam in de waterput, maar de broer snijdt zijn hand aan de kristallen. Wanneer ze thuis zijn wordt de wond van de broer erger en uiteindelijk sterft hij. De zus gaat terug naar de vriendin om op te biechten, maar als ze toekomt staan er drie grafstenen in het huis, de vriendin en haar ouders hadden alle drie zelfmoord gepleegd.
Conclusie
Ito Junji heeft een heel kenmerkende stijl en schrijft vreemde verhalen, die misschien niet altijd eng zijn maar wel zeer bizar, en die je met een vreemd gevoel laten zitten.
Voor mensen die, net als ik, fans zijn van horror, raad ik Ito Junji’s werk zeker aan. En voor diegenen die niet graag manga lezen, zijn er ook enkele van zijn werken omgezet in anime (Uzumaki, Gyo, Junji Ito Collection) en nog meer in live action film (Tomie (meerdere films), Hanging Balloons, Scarecrow, Long Hair in the Attic, en meer).
One Of The Two 